Dicka cilesore ju lutem!!

Muzika më bën të harroj situatën time reale. Më transporton në një shtet që nuk është i imi. Më transporton menjëherë në gjendjen e shpirtit në të cilën ai që shkroi muzikën e gjeti veten në atë kohë.
~Leo Tolstoi
1716641495274.png
 

The Lives of Albanian “Çengies”​


Unveiled through the Memories of the Roma People​

by Irena Majko

cengi-600x338.jpg
Çengie in Durrës, 1914. Foto by Sulioti in History of the Albanian Prostitution by Fatos Baxhaku and Klodiana Kapo.

Introduction

While learning the oral history method in the Global History Dialogues project, I was confident it is the right way to explore a piece of the puzzle of Roma history in Albania through çengies’ lives. However, besides my curiosity, this topic is important to study because it sheds light on the misrepresented lives of the Roma çengies, whom stereotypes pushed to the boundaries of exclusion and discrimination. The topic is not explored enough by scholars, as a consequence it has been clogged with stereotypes and here comes my wish to challenge them through telling the real story. Still, I am not in the position to change history nor to uncover the ultimate truth. Nevertheless, I feel that my mission is to explore the çengies’ past through interviews with Roma people revealing to me their memories.

Methodology

Researching this topic was not easy. First of all, it was very difficult to find people to interview because the information is generally scarce and it is hard to find the traces of this living memory or tradition. Historically, this topic originated in the 1920s, that is why we cannot have direct witnesses and must rely on the transgenerational memory. First, I wanted to interview my grandmother as she was the one who introduced me to the term çengie.

However, due to her health condition, it was impossible. I hoped that my mother has any knowledge on the topic, yet, unfortunately, my interview with her was not rich just presenting a simple data on locations and women’s names that she heard from my grandmother. However, I was not giving up. I interviewed a Roma man, an executive director of a Roma NGO, knowledgeable of Roma history. He showed a significant interest to my topic, however we ended up having an online-chat interview as his health condition did not allow him to talk in person. At this point, I felt frustrated and hopeless to find the right interviewees…

But while discussing my research and struggles to find interviewees with the relevant information, my friend suggested me other people. I contacted them immediately and scheduled two interviews: the first one was with a Roma woman, teacher, and the second one was with a Roma man, professional choreographer (in my paper, I refer to them as Interviewee 1 and Interviewee 2). Both being around 70 years old, they are proud Roma community members, who had a chance to know Roma women working as çengie. At that point, I was confident, they would bring various viewpoints and perspectives to the topic. In the paper, I refer also to my conversations with other Roma people I occasionally had, as they complement my reconstruction of the past.

It should be mentioned that while discussing the topic with different Roma people, I observed that they internalized and reproduce gender, cultural and ethnic stereotypes. Attributing çengies’ engagement with this profession as something ethnically specific, they stigmatize Roma people.

Historical background

Çengies were not unknown to the Ottoman culture in which music and entertainment was quite common. Carol Silverman in Romani Routes: Cultural Politics and Balkan Music in Diaspora(2012) argues that from the eighteenth to the early twentieth century, Roma women and men were professional dancers hired in aristocratic, courtly and military as well as tavern settings. According to Prof. Beşiroğlu, in the Ottoman Empire these professional female dancers were called ‘‘çengi’’ and were mostly ‘’non-Moslems’’ such as Armenians, Greeks, Gypsies etc.

The term for male dancers was köçek, however most of the time both sexes were called çengi (Silverman 2012: 107). There are a few theories about the origin of the term, one attributes it to an Ottoman instrument similar to a harp, called çengi, while others claim that çengies are named after the onomatopoeic word çeng referring to the finger cymbals used while dancing (Seeman 2019).

As the music and dance were deeply embedded in the Ottoman culture, the role of çengies was considered important during celebrations. They would be invited to courtly celebrations to live them up and perform for money. Prof. Beşiroğlu states:
It is evident that dance has a vital position in the Ottoman music tradition and even that dance and music occasionally complemented each other. […], çengi-s and köçek-s, who performed dancing, assumed an important role in the plays and dances to be viewed. These performances had dramatic aspects as well as an artistic value. (p. 2-3)
As we can see, çengies’ occupation was known and relatively well-documented in the Ottoman Empire. The literature suggests it was a gender-neutral profession, performed by both men and women. When the Ottoman Empire extended to the Albanian territory, Roma dancers came along with other Roma. Apparently, Roma male dancers did not engage into dancing in Albania. As the market needed crafting, they worked as farriers, smiths and butchers (Baxhaku & Kapo 2014).

However, there was a different reality for Roma women. They became very visible to the Albanians, as the Albanian women looked in appearance different from them; furthermore, Albania was a very patriarchal and conservative society. Baxhaku and Kapo explain that back then “Albanian women walked in the streets covered from head to toes with hijab and were not allowed to stay in the same room with men.’’ (p. 40)

Because of this socio-cultural context, Roma women were quicky sexualized and their dancing and behavior was deemed as carefree. Due to stigma but also the need of making a living, data from the Central State Archival show that many Roma women back then were not only dancers but sex workers (Baxhaku & Kapo 2014). Thus, the word çengi, at this point did not refer to professional dancers only, but also to sex workers, so that explains why in the official Albanian documents, during the period of King Zog, the words çengi and prostitute or woman of pleasure are used interchangeably (in Albanian, grua qefi; grua e pergjithshme; grua e përdalë). Accordingly, I argue that the terms were a misleading tool to stigmatize Roma women çengies, and later Roma women in general.

There was a clear power dynamic between Albanian rich men (bejlers) and Roma women working as çengies. In many cases bejlers had love affairs with them. Fatos Baxhaku and Klodiana Kapo argue that bejlers housed them and this was completely acceptable until the Communist period. A mother of my friend once mentioned that her grandmother was a çengie. She explained that in some cases çengies created intimate relationships with bejlers because of their protection and wealth. Often, they had children, as in the case of her grandmother, who gave birth to two children.

Çengies in the eyes of Roma people

My interviewees brought different perspectives regarding the professional life of çengies. Interviewee 1 worked for many years as a teacher. Against her family’s will, she decided to continue education because she considered it the only way out of poverty and discrimination. During her life, she personally knew women who previously worked as çengies, but she was very critical toward them. Interviewee 1’s opinion is also shared by other Roma, who claim that dancing was not a profession of çengie.

Interviewee 1 describes them as trespassing societal norms, acting immorally and caring little about their families and public opinion. “Some of these çengies behaved tougher and more self-centered than others,” says Interviewee 1.

Interviewee 2 shares a different view of: “çengie is both a beautiful and prejudiced word.” Interviewee 2 implies that çengie was often seen through disrespectful lenses, but, for sure, it was a profession. Roma women-çengie were dancers that attended weddings a part of musicians crew. Their specialty was to play the drums while dancing. Çengie had a typical dress with a scarf on the top of her head waving with it as she danced. On Friday or Saturday, she would visit the girl’s wedding, or, on Sunday, that of the groom. “A wedding without çengies back then would not have the same joyful atmosphere.

Most importantly, she was respected by the musicians and received an equal share of salary from the wedding,” comments Interviewee 2.
He explains that the work of çengie was tiresome and difficult. As in any job which has its own specificities, the çengies could not reject dancing with guests at the wedding. “Regardless how tired she was, she had to dance with the guest because she was paid to do so.’’ Usually, it was a profession which was practiced by women who were considered beautiful. Because of that, he suggests they were usually harassed by men. It was the responsibility of the family who organized the weeding to protect them, so they were often accompanied by another woman of the house.

As a professional dancer, Interviewee 2 appraises the image of çengies as professionals. He asserts, “çengies” often, sadly, means “an amateur Roma dancer,” yet their dancing was professional, although they lacked formal education. “Some are still alive and would still perform well considering their age.’’

Interviewee 1 states that çengies came from the central part of Albania, namely Tirana, Durrës and Elbasan. This information is confirmed also from by F. Baxhaku’s book. Interviewee 1 explains that during the period of King Zog and later, they frequently danced in mejhane (Turkish word for a place similar to tavern). In 1922–1939 and even later, these places were male-dominated. Only on rare occasions or in urban areas women and girls could visit those. Interviewees say that çengies danced there to entertain rich men. According to Interviewee 1, çengies were also sex workers during this time. They would engage in relations with men and earn money.

However, she is critical of this occupation adding that, “in contrast to a prostitute who might have been trafficked without her free will, çengies chose to do so, and had an arrogant and careless attitude.” For Interviewee 1, their choice to work as sex workers “downgraded the image of other Roma women and the whole community,” implying that çengies are somehow responsible for any stereotypes attached to Roma women nowadays in Albania.

Interviewee 1 explains that during the uprise of the Communist regime in 1945, çengies’ occupation was forbidden. However, Interviewee 2 believes that after 1968 they resumed dancing in weddings. He had a chance to know many of them in person, stating ‘’I can name them all, I know them very well. I saw them in weddings, my mother introduced me some.’’ He claims it was a profitable endeavor and musicians would always have at least two çengie with them, but also the head of the wedding asked for them. Interviewee 2, comments that çengies were amidst the prettiest women and girls, therefore some of them were even married and their husbands would agree with their profession.

Usually, they were in their 40s because they were already mature and professional dancers. Because of the ascribed beauty and dancing skills, non-Roma women would go to a wedding curious to see how çengies dance.
Interviewee 2 concluded our conversation in such a way:
I must say I can improvise their dancing. As a choreographer and dancer, I can mimic their dancing moves because I can feel and interpret the motifs of dancing. Çengie would never make a mistake in dancing. They knew the stories and motifs behind the dancing. […] Roma music has been commercialized in the past two decades and has not preserved the motifs. But, as çengies, I prefer to dance under the rhythm of the drums.

Conclusions:

My research demonstrated that being a “çengie” was definitely a profession, however, a prejudiced one. Roma woman could be dancers and/or sex workers. In the rule of Ahmet Zog, Roma women used to work as sex workers, a fact which is well documented also by the State Archive. There were different reasons which led Roma women to engage in such profession, mostly it was poverty and their need for income and protection.

However, their cultural differences and attitude toward the opposite sex, were misinterpreted by the conservative Albanian society. Thus, they were portrayed as carefree and suitable for entertainment. In addition, the occupation of çengies had several aspects: it was not only a profession that evolved under the mentioned circumstances but also a well-structured business. Noticeably, the role of such women was to contribute financially to their families’ well-being. Although, çengies were banned during the first years of communism, they resumed their activity around 1968 as dancers, being present in important celebrations in the Albanian society such as weddings. The musical bands were accompanied by two çengies, as they could lit up the festive atmosphere.

Still, in modern days, the çengie phenomenon is considered as something immoral, sinister and outsider. Roma people have internalized and are prone to reproduce gender, cultural and ethnic stereotypes. They continue to stigmatize çengies by explaining their engagement in this profession through their gender and ethnicity. Some of them, still do not want to reveal çengies’ identities, as they are afraid of stigma. Nevertheless, I believe that their story is also the important story of Roma’s marginalization in Albania. These women’s lives should be recognized and there should not be shame around it. I hope that my paper has contributed to this understanding.

Bibliography

Baxhaku, F., & Kapo, K. (2014). Gra të përgjithshme—Histori prostitucioni shqiptar në periudhën e Zogut. Dituria.
Beşiroğlu, Ş. (n.d.). Music, identity, gender: Çengis, köçeks, çöçeks. ITU TM State Conservatory Musicology Department. https://transreads.org/wp-content/u...usic-identity-gender-cengis-koceks-coceks.pdf
Seeman, S. T. (2019). Sounding Roman: Representation and Performing Identity in Western Turkey. Oxford University Press.
Silverman, C. (2012). Romani Routes: Cultural Politics and Balkan Music in Diaspora. OUP USA.
[1] Baxhaku, Fatos, and Klodiana Kapo. Gra të përgjithshme: Histori prostitucioni shqiptar në periudhën e Zogut. Tirana: Shtëpia Botuese DITURIA, 2014. 167 p.
 
"Në pesëdhjetë ju nuk mund të duroni më kufizimet. Nuk i duron sytjenat e ngushta, darkat e detyruara me kunatën që kontrollon pluhurin në cepat e tua, takat në trotuare dhe buzëqeshjet e herë pas here.
Në pesëdhjetë ju nuk doni më ta vërtetoni atë. Ju jeni ajo që jeni, gjërat që keni bërë dhe gjërat që ende dëshironi të bëni. Nëse të tjerëve u pëlqen, ok. Përndryshe është njësoj.
Në pesëdhjetë nuk ka rëndësi nëse keni pasur fëmijë apo jo. Ti do të jesh nënë gjithsesi: nëna jote, babai yt, një teze e vetmuar, qeni yt ose një mace endacake që ke marrë në rrugë. Dhe nëse të gjitha këto nuk janë aty, ti do të jesh një nënë e vetvetes. Sepse me kalimin e viteve do kesh mesuar te kujdesesh per nje trup qe me ne fund e do, te behesh gjithnje e me i papersosur vetem ne syte e te tjereve.
Kujt i intereson nëse gjysma e gardërobës është madhësia e gabuar. E rëndësishme është që shpina juaj të mos kërcasë aq shumë kur qëndroni në këmbë, se prekja e gjirit tuaj nuk ndjen topa dhe se menstruacionet në fund të fundit bëhen problem për të tjerët.
Në pesëdhjetë e doni lirinë. Liria për të thënë jo, liria për të qëndruar në pizhame gjatë gjithë ditës së diel, liria për t'u ndjerë bukur me veten dhe jo me të tjerët Liria për të ecur vetëm: ata që të duan do të qëndrojnë në ritmin tënd, ata që nuk kujdesen për të Do të jeni të lirë të këndoni me zë të lartë në makinën tuaj edhe nëse nuk jeni duke parë dritën. Nuk ka më skedarë të regjistrimit të klasës për rishikim dhe biseda për mbështetjen e nënës.
Do të keni ëndrra si atëherë kur ishit në të 20-at dhe do t’i kërkoni çdo zoti kohë për t’i përmbushur Do të zhvishesh për burrat që ke dashur dhe pasiguritë që të kanë bërë të dridhesh. Dhe tani, aty ku ke ngrënë gjysmën e jetës tënde të gjatë dhe ke nxituar, do të gjesh dëshirën për të shijuar ngadalë të gjithë sheqerin dhe kripën e ditëve që të presin. "
~*~ Irene Renei (shkrimtare italiane)

1717960433997.png
 
Ndoshta gabojmë kur shtyjmë gjithçka nga frika, kur mendojmë me këmbëngulje për të kaluarën dhe të ardhmen. Ne duhet të jetojmë duke u hedhur në gjërat që ne besojmë se ia vlen të jetohen, pa i ngarkuar ato me pritshmëri, pa kërkuar me këmbëngulje kuptimin. Jo çdo gjë ka ose duhet të ketë gjithmonë kuptim. Bukuria e jetës qëndron pikërisht në gjërat që na bëjnë të humbasim sensin dhe perceptimin e kohës.
 
Gjyshja ime thoshte ...
Mos i lër tiganët e tu te shkelqejne me shume se ti..
Mos e merrni kaq seriozisht pastrimin e shtëpisë!
Kur u martova, do të kaloja 24 orë në ditë duke u përpjekur të mbaja gjithçka të pastër dhe të rregullt në rast se "dikush vinte për vizitë" por atëherë kuptova se të gjithë ishin thjesht shumë të zënë, duke ecur, duke u argëtuar, duke punuar dhe shijuar jetën....
- Po sikur dikush të shfaqet papritmas?
Nuk kam pse t'ia shpjegoj askujt situatën e shtëpisë. Njerëzit nuk kujdesen për atë që bëni gjatë gjithë ditës, njerëzit po ecin, po argëtohen dhe po shijojnë jetën.
Jeta është e shkurtër, shijoje!
Hiq pluhurin... nëse është nevoja. Por gjej kohën për të pikturuar një fotografi ose për të shkruar një poezi, për të bërë një shëtitje ose për të vizituar një mik, gatuaj çfarë të duash, ujit bimët jepini vetes kohë të lirë për të pirë një birrë, për të notuar në plazh (ose në pishinë), për të ngjitur male, për të luajtur me qenin, për të dëgjuar muzikë, për të lexuar libra, për të folur ..
Hiqe pluhurin nëse duhet, por jeta vazhdon atje.
Mendoni se kjo ditë nuk do të kthehet më kurrë!
Hiqni pluhurin nëse duhet, por mos harroni se do të plakeni dhe se shumë nga gjërat që mund të bëni tani nuk do të jenë aq të lehta për t’u bërë në pleqërinë tuaj.
Dhe kur të ikësh, pasi të ikim të gjithë një ditë, edhe ti do të bëhesh pluhur!
Dhe askush nuk do të kujtojë sa fatura ke paguar, madje as shtëpinë tënde të pastër, por do të kujtojnë miqësinë tënde, gëzimin tënd dhe gjithçka që ke mësuar.
 
Gjyshja ime thoshte ...
Mos i lër tiganët e tu te shkelqejne me shume se ti..
Mos e merrni kaq seriozisht pastrimin e shtëpisë!
Kur u martova, do të kaloja 24 orë në ditë duke u përpjekur të mbaja gjithçka të pastër dhe të rregullt në rast se "dikush vinte për vizitë" por atëherë kuptova se të gjithë ishin thjesht shumë të zënë, duke ecur, duke u argëtuar, duke punuar dhe shijuar jetën....
- Po sikur dikush të shfaqet papritmas?
Nuk kam pse t'ia shpjegoj askujt situatën e shtëpisë. Njerëzit nuk kujdesen për atë që bëni gjatë gjithë ditës, njerëzit po ecin, po argëtohen dhe po shijojnë jetën.
Jeta është e shkurtër, shijoje!
Hiq pluhurin... nëse është nevoja. Por gjej kohën për të pikturuar një fotografi ose për të shkruar një poezi, për të bërë një shëtitje ose për të vizituar një mik, gatuaj çfarë të duash, ujit bimët jepini vetes kohë të lirë për të pirë një birrë, për të notuar në plazh (ose në pishinë), për të ngjitur male, për të luajtur me qenin, për të dëgjuar muzikë, për të lexuar libra, për të folur ..
Hiqe pluhurin nëse duhet, por jeta vazhdon atje.
Mendoni se kjo ditë nuk do të kthehet më kurrë!
Hiqni pluhurin nëse duhet, por mos harroni se do të plakeni dhe se shumë nga gjërat që mund të bëni tani nuk do të jenë aq të lehta për t’u bërë në pleqërinë tuaj.
Dhe kur të ikësh, pasi të ikim të gjithë një ditë, edhe ti do të bëhesh pluhur!
Dhe askush nuk do të kujtojë sa fatura ke paguar, madje as shtëpinë tënde të pastër, por do të kujtojnë miqësinë tënde, gëzimin tënd dhe gjithçka që ke mësuar.
Tigani im eshte bo sterr 😛🤣
 
"Epo e dashur, kur të jesh plakur...
Kurrë mos i mëso askujt asgjë. Edhe nëse e dini në fakt do të kishit të drejtë. Mos harroni sa i mërzitur ishit dikur kur dëgjonit këshillat e pleqve.
Mos u përpiq të ndihmosh nëse nuk të kërkohet.
Mos i meso asgjë askujt.
Mos u përpiqni të jeni tepër mbrojtës ndaj të dashurve tuaj. Thjesht i dua ata.
Mos u ankoni! Lidhur me shëndetin tuaj, fqinjët,
Mos prisni mirënjohje nga fëmijët. Vetëm mos harroni, nuk ka fëmijë mosmirënjohës... dhe qe ti i adhuron ..
Mos thuaj fraza si: "Kur isha në moshën tënde.. ", "Të dhashë vitet më të bukura... ", "Jam më i vjetër, për të ditur më mirë se ti... "Kjo është e padurueshme! Nëse ke nipër e mbesa, mos insisto të të thërrasin në emër, nëse të thërrasin gjyshe. fjala gjyshe eshte titull nderi qe shume nuk kane kenaqesi ta degjojne ...
Mos i shpenzoni paratë tuaja të fundit në trajtime kundër plakjes.
Nuk ka dobi. Më mirë ta shpenzosh në një udhëtim.
Mos u shiko në pasqyrë dhe mos i bëj lajka vetes... Mundohuni të dukeni sa më elegante. Thjesht elegante, jo e re. më besoni, ai është më i miri.
Kujdesuni për njeriun tuaj ... ndoshta ai është i vetmi që ka vërtet nevoj për ty tani...
Mundohuni të kuptoni teknologjitë e reja, studioni vazhdimisht diçka të re, mos mbeteni pas.
Ky është një evolucion.
Bëj çfarë të duash. Çfarëdo që mund të bësh! Mos e fajëso veten për asgjë. Çfarëdo që ndodhi në jetën tuaj ose në jetën e fëmijëve tuaj ndodhi... Bëre më të mirën që munde.
Ruani mendjen tuaj! Deri në fund! Provo më të mirën e dashur kjo është shumë e rëndësishme. Dhe mos harro, se dikush ka nevoje per ty. "
(Nëpërmjet: Më pëlqen jeta)
1720205541820.png
 
Jeta në çdo moshë është një surprizë e mrekullueshme.
Unë jam mbi 50 vjeç, por mund t'ju siguroj - atyre që jeni shumë më të rinj - se kur të arrini moshën time nuk do të ndjeni asnjë ndryshim. Dallimi vjen dhe mund ta ndjesh vetëm kur nuk jeton, kur nuk e do jetën, kur nuk do më të bësh asgjë të re.
Por nese qendron i ankoruar dhe i mbahesh bukurise se miqesise, dashurise, muzikes, detit dhe poezise, jeta te ben gjithmone surpriza.
Dashuria nuk ndryshon kurrë. Kur dikush bie në dashuri, mosha nuk ka rëndësi. Reflektimi fizik është ndryshimi i fuqisë seksuale, por emocionalisht, ndoshta dashuria është edhe më e fortë në të pesëdhjetat ose gjashtëdhjetat.
Uebi
1720957791197.png
 
Ezopi me fabulat e tij me ka bere gjithnje pershtypje. Keto rrefime kaq te shkurtra e kaq domethenese i kane rezistuar kohes mbi 2500 vite dhe sot leshojne drite gjithandej 🌞🌞

Era dhe dielli 🌪🌞

U zune era dhe dielli, mes vete, se kush do ta detyronte bariun ta zhveshte pallton. Filloi era me fuqine e saj por bariu veq sa mbertheu pallton dhe me shume. Era filloi me tere terbim por bariu filloi te mbahej ne lisin prane tij.

Ma lere mua - tha dielli.

Posa leshoi rrezet e para bariut i buzeqeshi fytyra. Dielli leshoi edhe ca rreze dhe bariu hoqi pallton, e vari ne lis, dhe nen hijen e tij filloi ti biente fyellit per shtate pale qejfe 🌞📚🌞

Tentimi per tu imponuar gjera (si era) do jete i kote tere jete.

Shqipet do duhej ta lexonin Ezopin me shume se sa Abetaren 😉
 

Konkursi Letërsisë

  • 1-Brenga ime dashuri

    Votat: 7 41.2%
  • 2-Botë e mjerë

    Votat: 4 23.5%
  • 3-Shitësja e farave

    Votat: 6 35.3%
Back
Top