Një shkrim biografik për të famshin Ali Pashë Tepelena, njeriun me kujtesë së jashtëzakonshme

School_of_Paul_Emil_Jacobs_-_Ali_Pasha_and_Kira_Vassiliki.jpg
FRANCË– “La Quotidienne” ka botuar, të shtunën e 29 nëntorit 1817, në faqen n°4, shkrimin biografik të “The litterary Gazette” për Ali Pashë Tepelenën (Janinën), të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar:
“ Gazeta e njohur “The litterary Gazette” boton një shkrim biografik për të famshmin Ali Pasha, zot i Epirit, Thesalisë dhe një pjese të vendeve bashkangjitur. Ky pasha nuk ka reshtur kurrë t’i paguajë Portës së Lartë, pjesët e të ardhurave publike që, sipas zakoneve të vjetra, i takojnë në pashallikun e tij, por njëkohësisht ai ka ditur të rrisë të ardhurat e tij personale, në atë pikë sa kanë vajtur në 15 milion ‘livres tournois’ (monedhë e vjetër franceze).
Një pjesë e madhe e këtyre të ardhurave vjen nga pronat e tij publike dhe nga kopetë e deleve të cilat arrijnë deri në 50.000 kokë. Thesarin (pasurinë) e tij e ruan vetëm një arkëtar i thjeshtë që i thotë saktësisht se çfarë përmban kasaforta. Ali Pasha, i talentuar për një kujtesë të jashtëzakonshme, i njeh përmendësh të gjitha të ardhurat dhe shpenzimet e tij. Kjo mënyrë e mbajtjes së librave (llogarive) të tij shpesh i mundëson që të rrisë papritmas të ardhurat e tij.
Një ditë, ai thirri një hebre, përgjegjës i pronave të tij, dhe i tha me një ton të rreptë : “Kam llogaritur në kokën time që për njëzet vjet ju më keni vjedhur rreth 5.000 piastra në vit; më sillni 100.000 piastrat menjëherë, përndryshe !” — Një gjest me dorë që shoqëroi këtë fjalim, i mësoi hebreut fatin që e priste nëse ai do të guxonte të debatonte për saktësinë e këtij buxheti të veçantë. Ai u përul dhe solli disa minuta më vonë shumën e kërkuar.

Ali Pasha mund të mbledhë deri në 40.000 trupa, por forca e ushtrisë së tij përbëhet nga 6.000 arnautë ose shqiptarë, të cilët i mban në trojet e tij, dhe që qëndrojnë me të për jetë a vdekje. Një oficer francez organizoi fonderinë e topave, nga e cila tashmë ai prodhon mortaja po aq të mira sa ato të çdo artilerie evropiane. Ali Pasha negocioi me radhë me tre fuqi kryesore evropiane për të marrë në zotërim ishujt jonianë; marrje të cilën ai me të drejtë e konsideron të nevojshme për të realizuar planin e tij për krijimin e një mbretërie të pavarur; por meqë u mashtrua disa herë mbi shpresat e tij për këtë temë, ai u kthye sërish pranë Portës osmane.
Ali Pasha nuk e di se cilit nga tre djemve të tij do t’i lë tashgimninë e “mbretërisë – pashallikut” që ka formuar. Më i rrituri, Muktar Pasha ndërthur guximin dhe veprimtarinë e babait të tij me një karakter më bujar dhe sjellje më të buta; ai është i ndjeshëm ndaj dashurisë dhe miqësisë. Një bukuroshe greke, e lindur në një familje të shquar, e quajtur Eufrozine (Euphrosyne), i kishte rrëmbyer zemrën të riut Muktar; Tek ajo, ai merrte pjesë në mbrëmje ku gjendeshin individët më të dashur të të dyja gjinive, dhe ku zakonet orientale ishin të dëbuara. Një natë Ali Pasha urdhëroi që Eufrozina dhe pesëmbëdhjetë mikeshat e saj të kapeshin dhe të mbyteshin në liqenin afër Janinës. Askush nuk guxoi ta prekte me dorë Eufrozinën, nga frika që kishin ndaj reagimit të Muktarit, kështu Pashai shkoi vetë ta tërhiqte zvarrë këtë të pafat.
Veli Pasha, djali i tij i dytë, është një njeri me shpirt të tretur, bujar dhe pa ndonjë talent të fortë. Ai përçmon publikisht zakonet, gjuhën dhe fenë e turqve; zakonisht, ai flet vetëm italishten dhe greqishten moderne; një ditë pyeti një udhëtar italian, duke i treguar atij xhaminë e madhe të Janinës; A mendoni se kjo ndërtesë është e mjaftueshme për të ndërtuar një opera si ajo në Itali ? Ai arriti të urrehej dhe të përçmohej nga shqiptarët dhe turqit, pa arritur të fitojë dashurinë e grekëve që kanë frikë nga mashtrimet e tij. Ali Pasha druhet nga veset e Veliut aq sa edhe nga virtytet e Muktarit. Ai do të dëshironte t’i lë trashëgiminë djalit të tij të tretë, Sali beut, i cili është ende vetëm një fëmijë.

Pallatet e Ali Pashës, ashtu si karakteri i tij, paraqesin një përzierje të gjithçkaje që është e madhe dhe gjithçka që është e tmerrshme dhe e përçmueshme. Përmes pasazheve (kalimeve) të errëta dhe të ngushta mbërrijmë në dhoma të mrekullueshme, ku qilimat janë prej kadifeje dhe perdet të qëndisura dhe me dantella; por syri tronditet papritur nga një afrim i çuditshëm; një perde prej kanavace është zbukuruar me copëza ari, ku një tapiceri e Goblinëve, që shërben si derë, është varur nga litarë të mëdhenj.
Më tej, në disa magazina të vogla, pashai grumbullon kuriozitete të të gjitha llojeve, orë, vathë, shallë, enë kuzhine, pra, të gjitha llojet e objekteve, fryt i plaçkitjeve dhe ekstraktimeve të tij. Bëhet fjalë për një shpellë hajdutësh por me përmasa më të mëdha. Haremet ose serajet e pashait përmbajnë deri në pesëqind gra, megjithatë seksi i bukur nuk tërheq kapriçot e tij të tmerrshme, dhe mbetet plotësisht i përjashtuar në besimin e tij.
Pasazhet nëntokësore të disa pallateve të tij përmbajnë burgje ku ai mban në pranga armiqtë e tij që i kanë rënë në duar, ose ato të subjekteve të tij, të cilët pasuria dhe ambicia e tyre i kanë bërë fajtor në sytë e tij. Këta njerëz të pafat zakonisht dalin prej aty vetëm për të vdekur. Disa grekë e krahasuan Ali Pashën me Pirron, dhe e ftuan këtë mbret të ri të Epirit të çlironte Greqinë dhe të shpallte veten monark; por nëse Aliu i urren turqit, ai nuk i vlerëson grekët dhe, ndërsa përdor talentet e tyre, ai sfidon njëkohësisht karakterin e tyre. Asnjë post i rëndësishëm në ushtri nuk i jepet një greku. Sidoqoftë, pashai e di se skllevërit e shkolluar dhe të zellshëm paguajnë më shumë taksa sesa skllevërit injorantë dhe dembelë : kështu që ai favorizoi krijimin e shkollave greke dhe një universitet në Janinë.
Vetëm shqiptarët gëzojnë besimin e bashkatdhetarit të tyre të frikshëm : me ta, në momentet e tij të lira, ai është i gëzuar, komunikues dhe familjar; por, kur ai vesh petkun e komandantit, shqiptarë, grekë, myslimanë, gjithçka dridhet para tij, veçanërisht kur ai përdor këtë shprehje : “Bë atë që po të them, ose gjarpri i zi do të të hajë sytë.” Është një kërcënim pas të cilit vijon tortura, në rast mosbindjeje.”

Dosje.al
 
Last edited by a moderator:
Beni kudjes me portale anonime. Morrat e Omonias kane hapur nje sere portalesh shqip ku me shume stil denigrojn historine tone. Sa per sqarim, kritikat e mia nuk i drejtohen Marles.

Një bukuroshe greke, e lindur në një familje të shquar, e quajtur Eufrozine (Euphrosyne), i kishte rrëmbyer zemrën të riut Muktar; Tek ajo, ai merrte pjesë në mbrëmje ku gjendeshin individët më të dashur të të dyja gjinive, dhe ku zakonet orientale ishin të dëbuara. Një natë Ali Pasha urdhëroi që Eufrozina dhe pesëmbëdhjetë mikeshat e saj të kapeshin dhe të mbyteshin në liqenin afër Janinës. Askush nuk guxoi ta prekte me dorë Eufrozinën, nga frika që kishin ndaj reagimit të Muktarit, kështu Pashai shkoi vetë ta tërhiqte zvarrë këtë të pafat.

Historia e mesiperme e nxjerr Aliun si shume njeri te lig. Ai kishte mjaft te meta, por rasti ne fjale eshte me i nderlikuar. Versioni qe di une ishte se behej fjale per dashnoren e te birit (madje mund te kete qene edhe prostitute). I biri ishte i martuar, dhe i fal dashnores nje unaze te gruas. Bashkeshortja e merr vesh dhe shkon ankohet te Aliu. I acaruar me tradhetine e te birit, ndoshta edhe me profesionin e dashnores, Aliu urdheron denimin me vdekje. Ndeshkimi sigursht qe ishte ekstrem, por mos harroni se behet fjale per zakonet e fillim-shekullit te 19-te. Ne ate kontekst, Aliu mbrojti traditen/kulturen e kohes. Fshehja e ketyre detajeve e deformojn rende karakterin e luanit te Janines...


Më tej, në disa magazina të vogla, pashai grumbullon kuriozitete të të gjitha llojeve, orë, vathë, shallë, enë kuzhine, pra, të gjitha llojet e objekteve, fryt i plaçkitjeve dhe ekstraktimeve të tij. Bëhet fjalë për një shpellë hajdutësh por me përmasa më të mëdha. Haremet ose serajet e pashait përmbajnë deri në pesëqind gra, megjithatë seksi i bukur nuk tërheq kapriçot e tij të tmerrshme, dhe mbetet plotësisht i përjashtuar në besimin e tij.
Pasazhet nëntokësore të disa pallateve të tij përmbajnë burgje ku ai mban në pranga armiqtë e tij që i kanë rënë në duar, ose ato të subjekteve të tij, të cilët pasuria dhe ambicia e tyre i kanë bërë fajtor në sytë e tij.

Plackitje e syve qe t'i pellcasin shkrimtarit te ndyre. Aliu ishte vezir... s'kishte nevoj te plackiste! Madje ai ishte tmerri i plackistesve/kacakeve. E ushtroi ate profesion per pak kohe kur ishte i ri, por ngjitja e tij ne karrier ishte si kryepolice dhe pastaj si pasha.

Poashtu, eshte hera e pare qe lexoj per hareme te Aliut. E zeme se ka pasur, dhe se une jam i painformuar mbi kete gje... Por 500 femra?!?! WTF!!!! Aq nuk i kishte as sulltani! Akoma me i cuditshem eshte ky fragmenti: " megjithatë seksi i bukur nuk tërheq kapriçot e tij të tmerrshme, dhe mbetet plotësisht i përjashtuar në besimin e tij." Mos e kam keqkuptuar une, apo ketu autori ne menyre indirekte shkruan se Aliu nuk i kishte qejf femrat?! A ka shqiptar qe nuk ka degjuar kenget tepelenase per Vasiliqine e bukur?

Po, Aliu ishte teper i eger ndaj armiqve. Por nuk njihet per tortura. Ai thjesht i vriste kundershtaret, ose u konfiskonte pasurine. Edhe nje here, mos harroni se behet fjale per shekujt e 18-te dhe 19-te. Madje, ai tregohej jashtezakonisht i kujdesshem me menyren se si i sulmonte, sepse shpesh-here i duhej drita jeshile nga Stambolli, perndryshe rrezikonte ndeshkim nga Porta e Larte.


Disa grekë e krahasuan Ali Pashën me Pirron, dhe e ftuan këtë mbret të ri të Epirit të çlironte Greqinë dhe të shpallte veten monark

Nuk eshte e vertet. Greket kishin levizjen e tyre nacionaliste. Ishte Aliu ai qe kerkoi bashkepunim me ta kunder Osmaneve kur shpertheu lufta, dhe greket e refuzuan aleancen me te.

Poashtu, ishin shqiptaret ata qe e krahasonin Aliun me Pirron sepse e dinin mire se Tosket jane pasardhesit e Epiroteve te lashte. Dhe as Aliu, as Pirro, nuk kishin plane te clironin Greqine. Pirro kishte synime pushtuese ndaj Greqise. Aliu, ne rastin me te mire kerkonte bashkepunim qe i interesonte atij; ne rastin me te keq do e kthente Greqine ne nje province te mbreterse se tij.


nëse Aliu i urren turqit, ai nuk i vlerëson grekët dhe, ndërsa përdor talentet e tyre, ai sfidon njëkohësisht karakterin e tyre. Asnjë post i rëndësishëm në ushtri nuk i jepet një greku. Sidoqoftë, pashai e di se skllevërit e shkolluar dhe të zellshëm paguajnë më shumë taksa sesa skllevërit injorantë dhe dembelë : kështu që ai favorizoi krijimin e shkollave greke dhe një universitet në Janinë.

Me propagande te poshter se keto te grekeve s'keni per te gjetur askund. Ne vend se t'a falenderojn Aliun per mundesite qe u jepte grekeve, duke u dhene poste te larta ne ekonomi dhe finance, e pershkruajn si shfrytezues ne menyre skllaverore. Qe greket ishin me te pergatitur se shqiptaret ne tregeti dhe financa, kjo s'eshte cudi sepse pozita gjeografike ne Egje dhe shkollat fetare ne greqisht u'a jepnin atyre ate avantazh. NDOSHTA ishim me pak te shkolluar se greket, por keta injorantet dhe dembelet shqiptar u bene zoter te Greqise! Poashtu, shkollat qe hapte Aliu nuk ishin greke - ishin shkolla te Shqiperise se Jugut. Tekstet ishin greqisht sepse ende nuk ishte krijuar nje alfabet shqip!

Dhe dicka tjeter: nese ky agjenti grek, dmth autori, do i quaj paraardhesit tane 'injorant dhe dembela', sic nenkuptohet ne shkrimin me siper, une do i'a ktheja me te njejten monedh dhe do i thosha se te paret e tij ishin frikacak dhe te pabes! Dhe mund te gjej edhe epitete te tjera por po i kursej. Pse do u jepte Aliu poste ushtarake grekeve, kur ai kishte kapedane nga Laberia, Cameria, Dibra dhe Mati, qe ishin njerez te beses dhe qe ishin rritur me arme ne duar?! Poashtu, Arvanitet dhe Suliotet e Camerise u kthyen ne heronjt e luftes se pavaresise se Greqise (qe ndodhi pas rrethimit te Janines dhe thyerjes se Aliut) Keta te fundit nuk e rruanin per Greqine, por luftuan sepse urrenin turqit dhe donin liri, qofte edhe ne nje shtet multietnik sic e perfytyronin se do behej Greqia. Dhe pas luftes, skuthat greke filluan te vrisnin kapedanet Arvanite...

Edhe nje here: kujdes me shkrime mbi historine dhe politiken nga portale anonime. Greqia ka 2 shekuj qe zhvillon fushate propagandistike kunder kombit shqiptar. Vitet e fundit ka filluar t'a bej edhe ne gjuhen shqipe.
 
Redaktimi i fundit:
Thx @Barnaba !

Prandaj duhet nje moderator njohes i mire i historise te beje nderhyrjet e duhura tek ky nenforum.

Gjithesesi eshte e rendesishme te sqarohen dhe kur jane te gabuara si ne rastin me siper sesa te kalojne ne heshtje.

@WxP Konsideroje si keshille!
 
Redaktimi i fundit:
Thx @Barnaba !

Prandaj duhet nje moderator njohes i mire i historise te beje nderhyrjet e duhura tek ku nenforum.

Gjithesesi eshte e rendesishme te sqarohen dhe kur jane te gabuara si ne rastin me siper sesa te kalojne ne heshtje.

Ndaj ketyre morrave duhet te reagoj akademia dhe shteti shqiptar ne pergjithesi. Por shteti ka sfida me serioze ne duar. Ndersa akademia eshte akoma gjysmake dhe duhet reformuar rrenjesisht.
 
@Marla, te lutem mos e interpreto kritiken time ne menyre personale. Eshte e pamundur t'i kuptosh hilet e propagandes ne fjale nese nuk je njohese e historise.
 
@Marla, te lutem mos e interpreto kritiken time ne menyre personale. Eshte e pamundur t'i kuptosh hilet e propagandes ne fjale nese nuk je njohese e historise.

Me ngeli shume hatri ik mos me fol me goje fare :p

Pertej shakase :) historia nuk eshte fusha edukimit tim, aq sa kam lexuar nuk marr persiper te bej kritiken pooor me vjen mire qe ka ne kete forum njerez te tille.

Here tjeter para se te sjell tema te tilla do konsultohem me ty dhe sjellim versionin e sakte per forumin! :)

Fundjave te bukur mik! ?
 

Konkursi Letërsisë

  • 1-Bëju.

    Votat: 11 40.7%
  • 2-Ankth mesnate.

    Votat: 3 11.1%
  • 3-Të dua ty.

    Votat: 8 29.6%
  • 4-Nje kujtim.

    Votat: 5 18.5%
Back
Top